យោងតាមរបាយការណ៍បូកសរុបស្ថានភាពអាកាសធាតុឆ្នាំ ២០២៥ និងដើមឆ្នាំ ២០២៦ អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) បានផ្ដល់សញ្ញាអាសន្នថា ភពផែនដីកំពុងស្ថិតក្នុង «របត់ដ៏គ្រោះថ្នាក់ដែលពិបាកនឹងវិលត្រឡប់ក្រោយបាន»។ ក្រៅពីការឡើងកម្ដៅដោយធម្មជាតិ ការកើនឡើងនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅទូទាំងសកលលោក ក៏កំពុងក្លាយជាកាតាលីកររុញច្រានឱ្យបរិយាកាសផែនដីធ្លាក់ក្នុងភាពវឹកវរខ្លាំងជាងមុន។

១. អាសន្នផ្នែកបរិយាកាស និងមហាសមុទ្រ

យោងតាមអង្គការឧតុនិយមពិភពលោក (WMO) មហាសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ បានស្រូបយកកម្ដៅក្នុងកម្រិតកំណត់ត្រាខ្ពស់បំផុត ដែលបង្កឱ្យមាន៖

• ការបាត់បង់អេកូឡូស៊ីសមុទ្រ៖ ផ្កាថ្មដែលជាផ្ទះរបស់ជីវៈចម្រុះកំពុងងាប់ និងប្រែពណ៌ ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រភពអាហាររបស់មនុស្សរាប់លាននាក់។
• ការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ៖ ការរលាយទឹកកកយ៉ាងគំហុក និងការរីកមាឌនៃទឹកសមុទ្រ កំពុងគំរាមកំហែងដល់ទីក្រុងជាប់ឆ្នេរ។

២. សង្គ្រាមជាអ្នកបំផ្លាញបរិយាកាសដោយស្ងៀមស្ងាត់

UN បានសង្កត់ធ្ងន់ថា យើងមិនអាចមើលរំលងឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមមកលើបរិស្ថានបានឡើយ។ សង្គ្រាមបានបង្កើនវិបត្តិអាកាសធាតុតាមរយៈ៖

• ការបញ្ចេញកាបូនយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់៖ យន្តហោះចម្បាំង រថក្រោះ និងសកម្មភាពយោធាទ្រង់ទ្រាយធំ ប្រើប្រាស់ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលក្នុងបរិមាណមហិមា ដែលបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទៅក្នុងបរិយាកាសលើសពីកម្រិតធម្មតា។
• ការបំពុលប្រព័ន្ធទឹក និងដី៖ ការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែក និងសារធាតុគីមីក្នុងសមរភូមិ មិនត្រឹមតែបំផ្លាញជីវិតមនុស្សទេ ប៉ុន្តែបានបំពុលប្រភពទឹកក្រោមដី និងបំផ្លាញជីជាតិដី ដែលត្រូវការពេលរាប់រយឆ្នាំដើម្បីស្ដារឡើងវិញ។
• ការងាករេចរន្តថាមពល៖ ដោយសារសង្គ្រាមបង្កឱ្យមានវិបត្តិថាមពល ប្រទេសមួយចំនួនបានបង្ខំចិត្តងាកទៅប្រើប្រាស់ ធ្យូងថ្ម ឡើងវិញ ដែលជាថាមពលកខ្វក់បំផុត និងធ្វើឱ្យផែនដីកាន់តែក្ដៅ។

៣. សារដាស់តឿនពីអ្នកជំនាញ

លោកស្រី Barrett តំណាងមកពី WMO បានលើកឡើងថា ភាពវឹកវរនៃអាកាសធាតុ (Climate Turmoil) នេះ នឹងជះឥទ្ធិពលខ្លាំងបំផុតលើក្រុមមនុស្សដែលងាយរងគ្រោះ។ លោកស្រីបានជំរុញឱ្យពិភពលោកពន្លឿនប្រព័ន្ធព្រមានទុកជាមុន (Early Warning Systems) ដើម្បីសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សពីគ្រោះធម្មជាតិដែលបង្កឡើងដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងផលវិបាកនៃសង្គ្រាម។

មូលហេតុច្បាស់ៗដែលពិភពលោកកំពុងស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់៖

• អតុល្យភាពថាមពល៖ ផែនដីស្រូបយកកម្ដៅច្រើនជាងការបញ្ចេញមកវិញ
• សកម្មភាពយោធា៖ ការកើនឡើងនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធ បង្កើនការបញ្ចេញកាបូន និងបំពុលធនធានធម្មជាតិ
• ការរលាយទឹកកក៖ ធ្វើឱ្យបាត់បង់សមត្ថភាពចំណាំងផ្លាតកម្ដៅពីព្រះអាទិត្យ។

គូសបញ្ជាក់ផងដែរថា វិបត្តិអាកាសធាតុមិនមែនជារឿងដាច់ដោយឡែកពីសន្តិសុខពិភពលោកនោះទេ។ ប្រសិនបើសង្គ្រាមនៅតែបន្ត ហើយការបញ្ចេញកាបូនមិនត្រូវបានកាត់បន្ថយ ផែនដីនឹងធ្លាក់ចូលក្នុង "យុគសម័យពុះកញ្ជ្រោល" ដែលមិនអាចស្រោចស្រង់បានឡើយ។

ប្រភព៖ UN News, WMO State of Climate 2025 & Environmental Reports